COPD (chronische bronchitis en longemfyseem) is een aandoening van de longen en luchtwegen. Het hindert u bij het ademhalen.

De Engelse afkorting COPD staat voor Chronic Obstructive Pulmonary Diseases (chronische obstructieve longaandoeningen).

Bij COPD zijn de luchtwegen vernauwd door een ontsteking en bij een ernstige vorm zijn de longen beschadigd. Roken is vaak de belangrijkste oorzaak van deze beschadiging. Chronische bronchitis komt alleen voor bij volwassenen. Wanneer kinderen 'bronchitis' hebben, komt dat meestal door een virusinfectie.

In Nederland heeft 2% van alle mensen de diagnose COPD. De ziekte komt vooral veel voor bij ouderen (17% van de mensen boven de 80 jaar heeft COPD). Er komen in Nederland, net zoals in de rest van de wereld, alsmaar mensen met COPD bij.

Wat is COPD?
COPD is een chronische longziekte waarbij u moeite heeft met ademhalen. Dit komt omdat uw longen ontstoken en beschadigd zijn.

COPD is een afkorting van de Engelse term 'Chronic Obstructive Pulmonary Disease', dit betekent chronisch obstructieve longziekten. COPD is een verzamelnaam voor longaandoeningen zoals chronische bronchitis en longemfyseem. 

Licht, matig en ernstig COPD
COPD kent verschillende fases. Van de mensen met COPD heeft ongeveer 80% licht of matig COPD; de anderen hebben ernstig of zeer ernstig COPD. Maar wanneer spreken we van licht en wanneer van ernstig COPD? Een indeling hiervoor die wereldwijd veel gebruikt wordt is de GOLD indeling die gebaseerd is op longfunctieonderzoek.
 
Longfunctieonderzoek geeft aan hoe goed de luchtwegen en de longen (nog) werken.  Een belangrijk onderdeel daarvan is het meten van de maximale hoeveelheid lucht die u in één seconde kunt uitblazen. Dit heet de FEV1 en zegt iets over de vernauwing van uw luchtwegen. De GOLD indeling vergelijkt deze uitslag met de gemiddelde uitslag van een gezond persoon van dezelfde leeftijd en geslacht (de voorspelde waarde).
 
De GOLD indeling ziet er als volgt uit:

GOLD I - licht COPD: de maximale hoeveelheid uitgeademde lucht is meer dan 80% van de voorspelde waarde.
GOLD II – matig COPD: de maximale hoeveelheid uitgeademde lucht ligt tussen de 50% en 80% van de voorspelde waarde.
GOLD III – ernstig COPD: de maximale hoeveelheid uitgeademde lucht ligt tussen de 30% en 50% van de voorspelde waarde.
GOLD IV – zeer ernstig COPD: de maximale hoeveelheid uitgeademde lucht is 30% of minder van de voorspelde waarde.

Heb ik COPD?
Wanneer u rookt en vaak moet hoesten, is dit een teken dat er iets aan de hand is. Zeker wanneer u last hebt van het zogeheten ‘rokershoestje’ en daarbij soms slijm omhoog komt.
Veel mensen denken dat kortademigheid normaal is als ze ouder worden. Dat is zeker niet zo. Het ademvermogen gaat wel iets achteruit, maar de ademhaling moet ook op hoge leeftijd zonder problemen verlopen.

Herkent u één of meer van de volgende klachten?

Hoesten (ook een rokershoestje)
Benauwd
Piepende ademhaling
Vermoeid (bij inspanning)
Longinfecties, longontstekingen
Slijm ophoesten

Ja? En bent u veertig jaar of ouder en (ex-)roker? Overleg dan met uw huisarts. Deze kan beoordelen of u COPD hebt of niet. Hoe eerder u erbij bent, hoe beter.

Naar de dokter 

Lichamelijk onderzoek geeft allereerst meer duidelijkheid. Uw arts luistert met een stethoscoop naar uw longen en bestudeert onder meer uw neus-, mond- en keelholte. Voor een nog beter beeld, ook van prikkels die benauwdheid kunnen opwekken, is nader onderzoek nodig.

Longfunctiemeting 

Om vast te stellen of u COPD heeft en te bepalen in welke mate u dit zou kunnen hebben, kan een arts een longfunctiemeting voorstellen. Tijdens deze test blaast u in een apparaat dat onder andere meet hoeveel lucht u uitblaast. Als dit veel minder is dan normaal, weet de arts dat uw longen niet goed genoeg werken. Als blijkt dat dit door COPD komt, bepaalt de arts ook hoe ernstig de COPD op dat moment is.

Uitgebreid onderzoek 

Uw arts kan ook het effect van inspanning op uw ademhaling meten, bijvoorbeeld voor en na inspanningen als lopen of fietsen. Ook röntgenfoto’s geven meer informatie over de toestand van uw longen.

Test op internet
Op www.copdtest.nl vindt u de COPD Zelftest. Hiermee kunt u zien of u mogelijk COPD hebt. Als u heel hoog scoort, is het verstandig naar uw huisarts te gaan.

Klachten bij COPD
Mensen met beginnend COPD hoesten veel. Het begint vaak met een zogeheten 'rokershoestje'. Daarbij wordt nogal eens slijm opgehoest. Sommigen hebben ook last van kortademigheid of een piepende ademhaling bij inspanning.

In het begin zijn de klachten van kortademigheid er alleen bij zware lichamelijke inspanning, zoals hardlopen, tegen de wind in fietsen of zwaar lichamelijk werk. Na verloop van tijd ontstaan ze geleidelijk ook bij bijvoorbeeld traplopen of stevig wandelen. Kortademigheid kan ook optreden bij activiteiten als wassen, aankleden, eten en soms zelfs in rust.

Mensen met ernstiger COPD worden vaker en heviger kortademig en vermoeid. Bij ernstig COPD moet het hart flink werken om het lichaam van zuurstof te voorzien. Soms wordt dat te zwaar voor het hart. Hierdoor kan de kortademigheid erger worden en ontstaat soms vocht achter de longen.

De klachten zijn niet altijd even erg: de meeste mensen hebben goede en slechte dagen. Daarnaast hebben veel mensen met COPD ’s nachts en ’s ochtends meer last dan op de rest van de dag.

Oorzaken van COPD
Bij COPD zijn de longen chronisch ontstoken en beschadigd. Hierdoor wordt het moeilijker om te ademen.

Een chronische ontsteking beschadigt de kleinste buisjes van de luchtwegen en de longblaasjes. De wanden van de luchtwegen worden slapper waardoor ze bij het uitademen gemakkelijk dichtvallen. Dit leidt tot kortademigheid. Het aantal longblaasjes neemt fors af. Er blijft steeds minder over van het 'reserveteam' dat nodig is bij inspanning. Bij lichamelijke inspanning is extra zuurstof nodig en iemand met COPD krijgt dan te weinig zuurstof. Hierdoor gaat hij sneller ademen en wordt kortademig. Het hart moet dan extra hard werken om het lichaam te laten functioneren.

Ontsteking door roken 

De chronische ontsteking aan de luchtwegen, waar bij COPD sprake van is, meestal door roken. De binnenkant van de luchtwegen is bekleed met slijmvlies dat slijm aanmaakt. Tabaksrook veroorzaakt een ontsteking waarbij het slijmvlies opzwelt en meer slijm aanmaakt. Ook kunnen de spiertjes in de luchtwegen zich samentrekken. Beide maken het ademhalen een stuk moeilijker.
De ontsteking bij COPD maakt de luchtwegen ook meer prikkelbaar. Daardoor kan iemand snel kortademig worden van tabaksrook of koude lucht. Deze verhoogde prikkelbaarheid heet hyperreactiviteit. De luchtwegen worden dus nauwer door de ontsteking en in het ernstigste geval raken de longen blijvend beschadigd. De ontsteking bij COPD is geen griep of longontsteking. Deze ontstaan door een infectie met een bacterie of een virus. Ook  de klachten en de behandeling zijn anders dan bij COPD. Een infectie kan de ontsteking aan de luchtwegen wel verergeren.

Niet-allergische prikkels 

Er zijn prikkels waarvan iedereen last kan hebben, zoals tabaksrook. Dit zijn niet-allergische prikkels  Bij mensen met COPD zorgen die prikkels ervoor dat de spiertjes in de luchtwegen  samentrekken. Dan worden zij kortademig. Voorbeelden zijn:

tabaksrook
bak- en braadluchtjes
stoffen als chloor en ammoniak
weersomstandigheden, zoals mist, regen, vochtig weer, sterke temperatuurswisselingen of koude lucht
verkoudheid en griep
Tabaksrook en andere niet-allergische prikkels kunnen de ontsteking verergeren. Tegen  dergelijke prikkels kan het lichaam geen afweerstoffen maken.

Waarom bewegen?
 
Bewegen is gezond. Juist voor mensen met COPD. Door lichaamsbeweging verbetert u uw uithoudingsvermogen. De spieren waarmee u adem haalt, worden sterker en uw benauwdheid vermindert. En u herstelt sneller van een griep of verkoudheid. Als u voldoende beweegt, blijft u op latere leeftijd langer zelfstandig. U kunt ook makkelijker zelf naar buiten en bij anderen op bezoek gaan.

Wordt u benauwd als u bijvoorbeeld de trap oploopt of met klusjes in huis bezig bent? En heeft u last van hoestbuien? Dan probeert u lichamelijke inspanning wellicht te vermijden in de hoop dat u minder snel kortademig wordt. Maar als u weinig in beweging bent, krijgt u juist meer klachten!

Neerwaartse spiraal 

Van veel stilzitten wordt u minder fit, waardoor u nog meer energie nodig zult hebben voor dagelijkse dingen. Zo is de kans groot dat u in een neerwaartse spiraal terechtkomt: meer benauwdheid, minder bewegen en nóg minder kunnen doen. U kunt dit doorbreken door voldoende te bewegen. Meer bewegen, maakt minder ziek.

Benauwdheid én bewegen 

Bewegen gaat dus heel goed samen met COPD. Want ook als u deze longziekte heeft, zijn er gelukkig veel manieren om uw conditie te verbeteren. Dat kunt u alleen doen of in een groep, onder begeleiding of samen met lotgenoten, thuis of in een sportcentrum. Precies zoals het u het beste uitkomt.

Elly Swijnenburg-Zijlstra: `Het afgelopen jaar ben ik al drie keer geveld door een infectie. Ik gebruik dan een antibioticakuur en een prednisonkuur van tien dagen, die ik voor nood in huis heb. Door die infecties ben ik al maanden niet naar de bewegingstherapie geweest. Ik merk nu dat ik minder uithoudingsvermogen heb en sneller moe ben. Ik krijg ook last van mijn spieren. Ik moet dus echt weer aan mijn conditie gaan werken.’ (bron: COPD pocket)

Hoe bewegen?
 
Door minstens vijf dagen per week elke dag 30 minuten te bewegen, merkt u dat uw conditie verbetert en u zich fitter voelt.

Een actieve leefstijl is dus goed voor uw COPD. Ga met de fiets naar de winkel, pak liever de trap in plaats de lift, stap één bushalte eerder uit en loop verder. Het zijn juist die kleine dagelijkse handelingen, die eraan bijdragen dat u zich beter gaat voelen.

Beweegtest 

Doe eerst de beweegtest die speciaal is gemaakt voor mensen met astma of COPD. Als u deze test doorloopt, komt u erachter of u meer aan beweging moet doen. U krijgt ook tips en een persoonlijk beweegadvies. Klik hier voor de beweegtest.

Overleg met uw arts
Bespreek eerst met uw arts welke mogelijkheden hij of zij u kan aanraden. Heeft u licht COPD? Dan kunt u zich waarschijnlijk bij een gewone sportvereniging opgeven. Het is dan wel raadzaam uw trainer of sport- en bewegingsleider te vertellen dat u COPD heeft en wat u wel en niet kunt.
Heeft u ernstiger klachten, maar geen medische begeleiding nodig, dan is aangepast sporten misschien iets voor u.
Is noodzakelijk dat u onder deskundige (medische) begeleiding conditie opbouwt, bijvoorbeeld omdat u matig of ernstig COPD heeft? Dan kan uw arts longrevalidatie, het beweegprogramma KNGF of andere COPD-beweegprogramma’s adviseren. Bespreek met hem of haar wat het beste bij uw situatie past.

Het KNGF Beweegprogramma COPD
 
Het KNGF Beweegprogramma COPD is er voor mensen met ernstig COPD. Het is ontwikkeld door het Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie (KNGF) in samenwerking met het Astma Fonds, TNO en de Katholieke Universiteit van Leuven. De meeste zorgverzekeraars vergoeden dit beweegprogramma, op aandringen van het Astma Fonds.

Het doel van het beweegprogramma is u te leren dagelijks voldoende te bewegen en vooral te blijven bewegen om zo uw gezondheid te verbeteren. U doorloopt het programma samen met uw fysiotherapeut. U leert verantwoord bewegen, zodat u daarna zelfstandig uw conditie op peil kan houden.
 
Drie stappen
Het Beweegprogramma COPD richt zich op uw persoonlijke situatie. U traint in een kleine groep met mensen die ook ernstig COPD hebben. Het beweegprogramma duurt twaalf weken en bestaat uit drie stappen:
 
Opbouwen
Van tevoren ontvangt u thuis informatie en een korte vragenlijst. De ingevulde vragenlijst neemt u mee naar de fysiotherapeut. Deze bespreekt de vragen en antwoorden met u. Daarna krijgt u enkele testen: een beweegervaringstest, een fitheidstest en een aantal gezondheidstesten. Op basis van uw medische gegevens en de informatie uit de testen kan de fysiotherapeut u adviseren mee te doen aan het beweegprogramma, ergens anders te gaan trainen of u verwijzen naar uw huisarts of specialist.
 
Op peil houden
Samen met de fysiotherapeut bepaalt u de opbouw van uw beweegprogramma. Daarbij wordt erop gelet dat u niet te zwaar wordt belast en niet uw grenzen overschrijdt. De opbouw is ook afhankelijk van wat u aan het einde van het programma wilt bereiken. U bespreekt regelmatig uw individuele vorderingen met uw fysiotherapeut. Trainen gebeurt in groepsverband. Er wordt ook informatie gegeven over bewegen en gezondheid. Deelnemers vinden het vaak prettig om onderling ervaringen uit te wisselen en elkaar te steunen en te motiveren.
 
Dagelijks bewegen
Tijdens het beweegprogramma COPD leert u zelfstandig en gezond te bewegen. Na twaalf weken bekijkt u met uw fysiotherapeut wat u heeft bereikt. U krijgt advies over vormen van bewegen die het beste bij u passen en hoe u de behaalde resultaten zelfstandig op peil kunt houden. 
  
Bron: Astma Fonds